Ziemia pod tory. Nowy film o początkach kolejowej historii Łap

Jak zaczęła się kolejowa historia Łap? Nie od gotowej stacji, nie od warsztatów kolejowych i nie od pierwszego pociągu. Jej początkiem była ziemia — pola, pastwiska, drogi i niewielkie działki należące do mieszkańców dawnych wsi Łapińskich.

Prezentujemy film poświęcony sprzedaży gruntów pod budowę Kolei Petersbursko-Warszawskiej w okolicy Łap. To opowieść o jednym z najważniejszych momentów w dziejach miasta — chwili, w której wielka carska magistrala kolejowa zaczęła realnie zmieniać lokalny krajobraz i życie mieszkańców.

Film pokazuje, że budowa kolei nie była wyłącznie historią inżynierów, map i decyzji administracyjnych. W przypadku Łap była to również historia drobnej szlachty, rozdrobnionej własności ziemskiej i wielu właścicieli, z którymi trzeba było zawierać umowy sprzedaży. Teren ten nie należał do jednego wielkiego majątku. Była to prawdziwa szachownica małych działek, często dzielonych przez pokolenia między liczne rodziny i spadkobierców.

W 1861 roku mieszkańcy zaścianków Łapińskich sprzedawali grunty pod budowę stacji, torów, wodociągów i zaplecza kolejowego. W zachowanych dokumentach pojawiają się konkretne nazwiska, miejscowości, powierzchnie działek, kwoty wypłacane w rublach srebrem, a także prośby o odszkodowania i dogodny przejazd przez tory. Dzięki temu historia wielkiej kolei zostaje pokazana z perspektywy lokalnej — przez pryzmat ludzi, których ziemia znalazła się na trasie przyszłej linii.

To ważny film dla historii Łap, ponieważ przypomina, że kolejowa tożsamość miasta zaczęła się dużo wcześniej niż jego późniejszy rozwój przemysłowy. Zanim Łapy stały się znanym ośrodkiem kolejowym, musiały najpierw oddać kolei część swojej ziemi. To właśnie od tych decyzji, aktów sprzedaży i lokalnych właścicieli zaczęła się jedna z najważniejszych przemian w dziejach miejscowości.

Film powstał we współpracy z Urzędem Miejskim w Łapach.

W produkcji wykorzystano kopie dokumentów archiwalnych dotyczących budowy Kolei Petersbursko-Warszawskiej, znajdujące się w zasobie Urzędu Miejskiego w Łapach. Dokumenty te zostały pozyskane podczas kwerend archiwalnych przeprowadzonych przez autora filmu w Petersburgu w styczniu i lipcu 2016 roku na zlecenie Urzędu Miejskiego w Łapach.

To wyjątkowa okazja, aby zobaczyć początki kolejowej historii Łap nie tylko jako wielką inwestycję XIX wieku, ale także jako historię konkretnych mieszkańców, ich ziemi i decyzji, które na trwałe zmieniły przyszłość miasta.

Piotr Sobieszczak